Алда шәкірттердің сыналар шағы – Ұлттық бірыңғай тестілеу. Осы бір күн баланың болашағына ерекше әсер етеді. Өйткені, болашақта кім боламын, қай салаға барамын деген сауалдың барлығына жауап табылар шақ. Жыл сайын көрсеткіште жоғары орындарда келетін Сырдария ауданы биыл қандай орынды межелемек? Талапкерлердің талабы таудай екені рас, дайындығы қандай? Осы мақсатта Сырдария аудандық білім бөлімінің басшысы Еркебұлан Жақыппен сұхбаттасқан едік.
– Еркебұлан Төлепбергенұлы, биылғы оқу жылын аяқтап жатсыздар. Салада бірқатар ұлттық жобалар бар. Олардың аудандағы атқарылу жағдайы туралы айтып өтсеңіз…
– Білім – ел дамуының басты тірегі. Сондықтан бүгінгі күні сапалы білім беру мәселесі біздің басты бағытымыз болып отыр. «Білімді ұлт» сапалы білім беру» ұлттық жобасында білім саласын дамытудың негізгі бағыттары атап көрсетілді. Ұлттық жобада балаларды мектепке дейінгі тәрбие және оқытумен қамту, орта білім беру сапасын арттыру, қалалық және ауылдық мектептер арасындағы оқыту сапасындағы алшақтықты азайту, оқушы орындарының тапшылығы проблемаларын шешу үшін мектеп салу, қауіпсіз және жайлы білім беру ортасын құру мәселелері қамтылды.
Бұл міндеттерді орындауда ауданда бірқатар жұмыстар атқарылуда. Сырдария ауданы бойынша 53 білім беру ұйымы жұмыс жасайды. Оның ішінде, 30 мектепке дейінгі білім беру ұйымдары (17 мемлекеттік балабақша, 5 мектеп жанындағы шағын орталық, 7 жеке балабақша ),17 мектеп, 6 қосымша білім беру ұйымы бар. Апатты жағдайда және 3 ауысымда жұмыс істейтін мектеп жоқ. Мектептердің 5-еуі – инновациялық мектеп-лицейлер. Аудандағы 17 мектепте 8196 оқушы білім алады.
Жалпы орта білім беретін мектептердегі мұғалімдер саны -1319. Оның 96,5 пайызы, яғни 1273-і жоғары білімді мамандар. Біліктілігіне байланысты біреуі педагог –шебер (0,7 пайыз), 252-сі – педагог-зертеуші (20 пайыз), 488-і педагог-сарапшы (37 пайыз), 417-і педагог- модератор (32 пайызы) санатындағы мамандар.
– Аудан көлеміндегі балабақшалар толыққанды жұмыс істеп тұр ма? Елді мекендердегі балабақшалардың қамтылу деңгейінде мәселе жоқ па?
– Білім сапасы балабақшадан бастау алады. Бізде мұндай мәселелер жоқ. Елді мекендерде де кәсіби білікті мамандар бала тәрбиелеуде. Біздің алдымызда балабақшадағы білім сапасын көтеру міндеті тұр. Балабақшаларда 2125 бала тәрбиеленуде. Оларға 307 педагог білім беруде. Балалардың қамтылу көрсеткіші 3-6 жас 100 пайызды құрайды. Барлық балабақшаларда кезекке қою, жолдама беру, қабылдау толық автоматтандырылған. Сондай-ақ, мектеп кітапханаларын цифрландыру үшін «SMART» платформасы іске қосылды.
– Балаға біліммен қатар тәрбие беру, өнері мен қабілетін дамыту ұстанымы да болу керек тәрізді. Мұндай бағытта қандай қадамдар бар?
– Балалардың жан-жақты тұлға болып қалыптасуына, шығармашылығын шыңдауына қосымша білім беру жүйесінің атқарар ролі зор. Бүгінгі күні аудандағы 6 қосымша білім беру ұйымдары мен оның филиалдарына 1404 оқушы қатысады, ол барлық оқушылардың 13,4 пайызын құрайды. Қалған 6 елді мекендерде филиалдар жұмыс жасайды.
– Алда үлкен сын тұр. Білім аламанына қосар жүйріктеріңізді даярлап жатқан боларсыздар…
– Ұлттық бірыңғай тестілеуде білімді жастың мамандық алуына мүмкіндік мол. Отанымыздың күні ертең тұтқасын ұстап,тұғырын биіктететін ұрпақтың 2026 жылғы Ұлттық Бірыңғай Тестілеуге дайындық барысына тоқталатын болсам, аудан мектептерінің орта мектеп курсын биылғы оқу жылында 583 оқушы бітірсе, оның 504-і ҰБТ-ға қатысуға өтініш білдірді. Бұл мектеп бітірушілердің 86,6 пайызын құрайды. Аудан мектептерінен 53 оқушы «Алтын белгіге», 69 оқушы «Үздік аттестатқа» үміткер ретінде тіркелді. Жинақталған мәліметтер бойынша бітірушілердің 486-сы жоғарғы оқу орындарында, 97-сі арнаулы оқу орындарында, тегін жұмысшы мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік колледждерде білім алады деп жоспарлап отырмыз.
ҰБТ-ға дайындық жұмыстарының аудандық іс-шаралар жоспары, әр мектеп бойынша іс-шаралар жоспарлары жасалып бекітілді. Үздік мұғалімдерден құрылған жұмысшы тобы жасақталып, аудан мектептерінде Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық жұмыстары тұрақты жүргізілуде.
Қыркүйек айынан бері ай сайын сынама тест алынып, қорытындыларына талдау жасап келеміз. Наурыз айында алынған сынама тестің орташа балы- 81-ді көрсетіп отыр. Көрсеткішіміз жаман емес. «Алтын белгі» мен «Үздік аттестатқа» үміткерлермен ,мектеп бітірушілермен кәсіби бағдар беру жұмыстары жүйелі жүргізіліп, мамандық таңдау бойынша бағыт-бағдар беру жұмыстары қарқынды жүргізіліп келеді.
Қазіргі білім берудің басты талабы – балалардың алған білімнің өмірде қолдануы. Бүгінгі күні оқушылардың білім сапасы халықаралық зерттеулердің (PISA, TIMSS, TALIS, PIRLS) қорытындысымен айқындалады. Жаңа жоба шеңберінде білім сапасын көтеру үшін педагогтердің біліктілігі мен оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру жұмыстары жүргізіледі.
PISA қорытындысы білім мен ғылымды дамытудың жаңа мемлекеттік бағдарламасының басты индикаторы ретінде енгізіліп отыр. Бұл – әрбір білім беру ұйымына берілетін баға десе де болады.
Осыған орай, әлемдік білім беру жүйесінің сапасын зерттейтін жетекші жобаға, балалардың дайындығын қамтамасыз ету әрбір педагогтың негізгі міндеті деп білуіміз қажет.
– Әлбетте, қазақ «ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деп бекер айтпаса керек. Білім сапасы ең алдымен ұстазға байланысты болар… Ұстаздарды заман көшінен қалдырмай, біліктілігін арттыру туралы да айтып өтсеңіз…
– Жиырмасыншы ғасыр басында Алаш зиялысы Мағжан Жұмабаев «Жалпы педагогика» еңбегінде «Баланы тәрбиелеу – тұрмыс майданында ақылмен, әдіспен күресе білетін адам шығару деген сөз.Тұрмыста түйінді мәселелерді тез шеше білетін, тұрмыстың тұңғиық теңізін қалың қайратпен кеше білетін, адалдық жолында құрбан бола білетін, төрт жағы түгел кісі қылып шығару.Баланы мұндай адам қылу үшін тәрбиеші бар күшін, бар білімін жұмсап, жалықпай ,шаршамай үйрете білу керек» – деп түйіндеген болатын. Ал мектептегі оқушының сапалы білім мен саналы тәрбие алуына басты себепші – мұғалім. Жаңартылған білім беру жағдайында өз қызметінің мазмұнын сыни тұрғыдан, шығармашылықпен жаңғырта алатын, озық педагогикалық тәжірибесімен ғылым жетістіктерін қолдана білетін педагогке деген сұраныс артып отыр. Сондықтан ұстаздар заман талабына сай ізденіп, жан – жақты дамып отырулары қажет. Ұстаз сапалы болмай, білім сапалы болмайды. Осыған орай, пән мұғалімдерінің сандық-сапалық құрамына талдау жасап отырамыз.
Мәселен, 2025 жылы барлығы 363 мұғалім біліктілік арттыру курстарынан өткізілсе, 2026 «Өрлеу» біліктікті арттыру ұлттық орталығы» және «Педагогикалық шеберлік орталығынан» 376 мұғалім білім сатысы курстарынан өтеді деп жоспарлап отырмыз. Аудандық әдістемелік кабинеттің ұйымдастыруымен ұстаздардың кәсіби біліктілігін арттыруға бағытталған пәндік семинарлар, тренингтер, шебер сыныптар,тәжірибе алаңы, форумдар тұрақты түрде өткізіліп келеді.
– Ұстаз еңбегі оқушы жетістігімен көрінеді. Білім аламанының алдын бермей жүретін шәкірттеріміз бар екеніне сенеміз. Олардың алып жүрген асулары қаншалықты?
– Білім сапасын арттыру жолында мұғалімдеріміз бен оқушыларымыз бірқатар жетістікке жетті. Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық ғылыми жобалар конкурсының III (республикалық) кезеңінде Сырдария ауданы №35 И.Тоқтыбаев атындағы мектеп-лицейінің 9-сынып оқушысы Тәліпова Ұлдана химия секциясы бойынша «Жергілікті жер арамшөптерін химиялық модификациялау арқылы алынған биоадсорбенттің тиімділігін анықтау» тақырыбындағы ғылыми жобасын қорғап, І орын иеленді. «Ғылым әлемін ашамыз» атты ғарыштық зерттеулер бойынша халықаралық ғылыми жобалар конкурсында №42 Қ.Баймағанбетов атындағы мектеп-лицейінің 11 сынып оқушысы Абылай Ғазиза «Биологиялық және космостық медицина» секциясы бойынша І орынды олжалады. Сондай-ақ, Семей қаласында өткен жалпы білім беру ұйымдарының оқушылары арасында «Ұшқыр ой алаңы» республикалық пікірсайыс турнирінде №135 орта мектебінің 10 сынып оқушысы Бердіхан Мади және №191 орта мектебінің 10 сынып оқушысы Дастанұлы Диас жүлделі ІІІ орын алды. «Ақберен» Республикалық байқауында №132 Т.Айтбаев атындағы орта мектептің 10 сынып оқушысы Қаймолдаева Жания жүлделі І орынды жеңіп алды. Ұлттық мектеп лигасы аясында облыстық кезеңде №129 мектеп-лицей командасы облыстық кезеңде жүлделі І орын иеленіп, республикаға жолдама алды. Мектеп оқушыларының күзгі спартакиадасының облыстық кезеңінде №137 орта мектеп ұлдар командасы футзалдан ІІ орын, №36 мектеп-лицей қыздар командасы волейболдан ІІ орын иеленді. №35 Иса Тоқтыбаев атындағы мектеп-лицейінің 7 сынып оқушысы Орысбаева Балнұр 2-7 сынып оқушылары арасындағы «Зерде» республикалық зерттеу жобалары конкурсының республикалық кезеңінде химия,биология секциясы бойынша «Жеуге жарамды биоқаптама» тақырыбында жүлделі ІІ орын иеленді. «Мағжан оқулары» облыстық байқауында №37 мектеп-лицейдің 8 сынып оқушысы Е.Абдулажан І орын иеленіп, республикалық кезеңге жолдама алды. 2-7 сынып оқушыларына арналған «Зерде» республикалық зерттеу жобалары конкурсының республикалық кезеңінде №130 Абай атындағы орта мектебінің 4-сынып оқушысы Темірхан Көркемай орыс тілі пәні бойынша жүлделі ІІІ орын иеленді.
Сонымен қатар, «Ғылым әлемін ашамыз» тақырыбындағы халықаралық ғылыми жобалар конкурсында №129 Ә.Жәмішев атындағы мектеп-лицейдің 8 сынып оқушылары Орынбек Нуриддин, Әжібек Мұхаммедрасул физика пәні бойынша ІІ орын иеленді. Жаңақорған ауданында ұйымдастырылған шығармашыл мұғалімдердің облыстық тәжірибе алаңында Сырдария ауданының мұғалімдерінен құралған команда «Алтын көмбе» интеллектуалды сайысының жеңімпазы атанып, командалық есепте І орын иеленді. «Педагогикалық идеялар фестивалі» ресубликалық байқауында №35 И.Тоқтыбаева атындағы мектеп-лицейдің арнайы маманы Серикболова Гүлнар топ жарып жүлделі І орынды иеленді. «Үздік география пәні мұғалімі-2026» облыстық байқауында №131 Т.Қозыбаев атындағы орта мектептің география пәні мұғалімі А.Жақсылықова жүлделі І орын алса, «Үздік орыс тілі пәні мұғалімі» облыстық байқауында №130 орта мектептің орыс тілі пәні мұғалімі Қ.Махмутова І орын иеленді. Республикалық «Педагогикалық идеялар фестивалі» байқауында №129 Ә.Жәмішеа атындағы мектеп-лицейдің ағылшын тілі пәні мұғалімі Р.Абдраманова ІІІ орын иеленді.
Заманның заңғар тұлғаларының бірі Мыржақып Дулатов: «Алыстан Алаш десе, аттанамын, қазақты қазақ десе мақтанамын», – деп айтқандай, арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты жастарымыз жаңа идеяларды жүзеге асырып, өміршең істердің бастауында тұрғанда, олармен әрқашан мақтанамын. Сөзімнің тұздығы болсын, ауданда №42 Қ.Баймағанбетов атындағы мектептің химия пәні мұғалімі «Үздік педагог» республикалық байқауының жеңімпазы Төлеген Піржан, №210 О.Әбілпаттаев атындағы орта мектептің математика пәні мұғалімі, «Дарынды балаға-талантты ұзтаз» республикалық байқауының жеңімпазы Аманбек Заманбек, №42 Қ.Баймағанбетов атындағы мектептің қазақ тілі пәні мұғалімі Бегежан Ұлархан, №35 И.Тоқтыбаев атындағы мектеп-лицейдің химия пәні мұғалімі Көшербаева Әсел, №132 Т.Айтбаев атындағы орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі, «Жаңа мектепке –жаңашыл ұстаз» байқауының жеңімпазы Абдрахманова Аружан секілді ұстаздарымыз жас та болса, өз мамандығының білгірлері.
Жалпы 2025-2026 оқу жылында 82 оқушы облыстық, республикалық деңгейдегі түрлі бағыттағы байқауларда жүлдегер атанса, 16 мұғалім кәсіби байқауларда жеңімпаздар тұғырынан көрінді. Міне, бұл жетістіктер-аудан ұстаздарының үздіксіз еңбегінің нәтижесі деп білемін.
Жастарымыз басымдық беретін межелердің бірі – білім әрдайым бірінші орында тұруы керек. Адамзат баласының қол жеткізген ұлы игіліктерінің барлығы-білім арқылы жасалған.
– Балалар қауіпсіздігі де бірінші орында шығар…
– Әрине, олар – біздің байлығымыз, келешегіміз. Күн сайын балаларға қатысты түрлі оқиғамен бетпе-бет келіп жатамыз. Кәмелетке толмаған жасөспірімдер арасындағы құқықбұзұшылық, суицидтің, зорлық-зомбылықтың алдын-алу мақсатында да жүйелі жұмыстар атқарылуда. Шығыс ойшылы Әбу Насыр әл Фараби: «Адамға ең бірінші білім емес тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі» — деген екен. Сондықтан бүгінгі білім саласы қызметкерлерінің алдына қойылатын талап- бәсекеге қабілетті білімді де, тәрбиелі ұрпақ тәрбиелеу дер едім. Жас ұрпақ тәрбиесі — адамзаттың мәңгілік тақырыбы. Ұлттың бүгіні де, болашағы да тәрбиелі ұрпаққа байланысты.
Барлық білім беру ұйымдарында жүргізілетін «Дебат қозғалысы», «Мектеп парламенті», «Оқуға құштар мектеп», «Мектеп театры» жобалары бойынша бірқатар жоғары нәтижелерге қол жеткіздік. Мектептерде отбасылық құндылықтарды дәріптеу және оны сақтаудың маңыздылығына назар аудару мақсатында «Әкелер мектебі», «Ақсақалдар кеңесі», «Аналар мектебі», «Әжелер мектебі» мүшелерінің қатысуымен отбасын нығайту, шаңырақтың берекесін арттыратын әдет-ғұрыптар жайында көптеген шаралар өткізілуде.
Беймезгіл уақытта, компьютерлік клубтар мен көңіл көтеру орындарында жасөспірімдердің заңды өкілінсіз еріп жүруін болдырмау, құқық бұзушылық пен қылмыстылықтың алдын алу бойынша әр аптаның жұма, сенбі және мереке күндері бірлескен рейдтік іс-шаралар жүргізуде.Ағымдағы жылы 250 рейд ұйымдастырылып, оған 150 ата-ана, 650 педагог қатысты.Бала тәрбиесімен қатар олардың қауіпсіз ортада өмір сүруі – ерекше жауаптылықты қажет етеді. Осы орайда, барлық білім беру ұйымдарының қауіпсіздігі жолға қойылып, бейнебақылау жүйесімен 100% қамтылды. Сондай-ақ, құқықтық ағарту жұмыстары бойынша ай сайын 8-11 сынып оқушыларына учаскелік полиция қызметкерлері және сынып жетекшілерінің қатысуымен тақырыптық лекциялар оқытылады.
Денсаулық сақтау, полиция және прокуратура өкілдерінің қатысуымен мектептерде құқық бұзушылықтың алдын алу бағытындағы профилактикалық шараларын ұйымдастыру, кәмелетке толмағандар арасында лудомания, буллинг, кибербуллинг, құқық бұзушылықтың алдын алу бағытында ақпараттық танымдық біліммен қамтамасыз ету шаралары жүргізілді.
Балаларымызға «Ұстаз – екінші анаң» деп ақыл айтатынымыз рас. Алайда бала үшін ата-ана – бірінші ұстаз екенін естен шығарып алмауымыз керек. Әрине, жас өренді білімді, тәрбиелі етіп қалыптастыру барысында жауапкершілік жүгі ұстаздарға артылатыны түсінікті. Осы тұста ешбір мұғалім алдындағы балаға теріс әрекет үйретпейтінін, жаман әдетті жанына серік ет демейтінін қаперде ұстау керек. Сапалы білім, саналы тәрбие білім беру ұйымдарының негізгі міндеті болғандықтан, оны үнемі өз деңгейінде жүргізу, жетілдіру ұстаздардан ұдайы талап етіледі, жауапкершілігі сұралады.
– Балалардың асыға күтетін жазғы демалысы келді. Балалар қайда демалады?
– Жазғы демалыспен және сауықтыру шараларымен барлық оқушы яғни балалар 100% қамтылады деп жоспарлануда. 2026 жылдың 1 маусымынан бастап «Жалын» сауықтыру лагері 7 ауысым бойынша жұмыс жасап, әр ауысымда 130 баладан қабылданады деп жоспарланып отыр. Осы орайда Лагерьге әлеуметтік төмен, толымсыз отбасы, жартылай жетім, аз қамтылған және көп балалы отбасы балалары тынығуға келетін болады. Биылғы ерекшеліктің бірі «Жалын» лагеріне Қармақшы ауданынан 100 бала келеді деп күтілуде. Тынығушылар 9 топқа бөлініп, әр топпен 1 аға тәлімгер, 9 тәрбиеші жұмыс жасайды.
Лагерь аумағына санитарлық тазалық және жай жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін арнайы іс-шаралар жоспары бекітілді. Наурыз-сәуір аралығында, көркейту-көгалдандыру (арам шөптерді отау,ағаш әктеп әрлеу, бордюрларды сырлау) тазалық және тұрғын үйлер мен асханаға жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Гүл егетін орындар әзірленіп, 400-ден астам гүл көшеттері мен 100 ағаш көшеті және қаламша егілді.
– Ұстаздың мойнындағы жауапкершілік жүгі жеңіл емес. Бұл үдеден шығу қаншалықты қиын?
– Ізімізден келе жатқан, орнымызды басар жастарға бағыт беріп, білгенімізді үйрету-парызымыз. Еліміздің ертеңі, ұлтымыздың әлемдегі орны, бүгінгі мұғалім оқытқан шәкіртке байланысты. Қазақтай ұлы халықтың ұрпағын тәрбиелеп, артына сансыз шәкірт, мол дарын иелерін ерткен ұстаздардың жолы Ұлы жол деп есептеймін.
– Сұхбатыңызға рахмет!
Әңгімелескен Дәулет ҚЫРДАН